EMILY BRONTË

WUTHERING HEIGHTS 1847

---

Dr. Michael S. Newton
Docent Engelse literatuur en cultuur

 

De roman leek altijd ongewoon, niet op zijn plaats, onverklaarbaar vreemd. En Emily Brontë was als persoonlijkheid al even onvergelijkbaar. Haar verlegenheid moet fabelachtig zijn geweest – in gezelschap zweeg ze vaak aan een stuk door; ze was gesloten, onbuigzaam, maar ook geheimzinnig. Monsieur Heger, haar leraar Frans in Brussel, zei over haar: “Ze had een man moeten zijn – ze zou een geweldige navigator zijn geweest.”

Emily probeerde eens vriendschap te sluiten met een zwerfhond, die ‘zijn kop liet hangen en met zijn tong uit zijn bek liep’. Toen ze hem water wilde geven beet de hond haar in haar arm. Ze liep direct terug naar huis, stapte binnen en pakte een gloeiend hete pook uit het vuur. Ze zette de brandend hete punt op de wond en schroeide hem zo dicht. Dat is op zich al verbazingwekkend genoeg. Verbazingwekkender is, dat ze het aan niemand vertelde totdat het gevaar allang geweken was.
Deze anekdote uit de biografie van Winifred Gérin vertelt ons ook veel over Wuthering Heights. In het boek vinden we dezelfde eigenschappen. De gereserveerdheid en de behoefte om zichzelf verborgen te houden, de gewelddadigheid en een gelatenheid die dicht in de buurt komt van een soort masochisme. Emily Brontë geloofde in een wereld vol pijn, waarin geweld de orde bepaalt – zoals de schepping. De wisselwerking tussen aardig en gemeen zijn, bepaalt het ritme van het boek. Geweld vormt de structuur: de personages knijpen, slaan, pletten en meppen elkaar. Als Catherine Nelly Dean wakker wil maken, doet ze dat door aan haar haren te trekken. En intussen beukt de wind op het huis in, hangt Hareton zijn puppies op en fantaseert zelfs de aanvankelijk zo kalme Isabella hoe ze Heathcliff zal vermoorden.

Het is iets waarmee in de Anglo-Amerikaanse cultuur vaak de spot gedreven wordt, maar de twee literaire klassiekers die volwassenen en leraren jongeren het meest stimuleren om te lezen – Romeo and Juliet en Wuthering Heights – zijn allebei diep pervers en verontrustend, en in het geval van de roman van Brontë zelfs openlijk sadistisch. In het boek worden liefde en dood zodanig aan elkaar gelijkgesteld, dat het zelfs de volwassen bewaker van de moraal van zijn stuk brengt. Net als in Romeo and Juliet (“I would kill thee with much cherishing”), wordt liefde een soort moordlust, een drang om de ander te verstikken. De wens om een te worden met de ander is zo hevig dat we onszelf erin verliezen. Heathcliff houdt Catherine zo stevig tegen zich aan dat hij haar bont en blauw drukt, uiteindelijk zelfs zo hard dat Nelly denkt dat ze eraan zal bezwijken. Catherine zegt tegen Heathcliff – “Je hebt mijn hart gebroken … ik wou dat ik je kon vasthouden… tot we allebei dood waren! Het kan me niets schelen hoeveel pijn je hebt.”

Wat blijft verwonderen aan Wuthering Heights is hoe de roman zoveel woede weet samen te brengen met zo’n perfectie in vorm, zo’n kalmte en uiteindelijke rust. De roman bood de lezers uit de Victoriaanse tijd, én die van nu, een fabel over identiteit: de verworpen wees Heathcliff wordt eigenaar van zowel Wuthering Heights als Thrushcross Grange.

De personages knijpen, slaan, pletten en meppen elkaar.

 

We raken nog altijd betoverd door het beeld van een eenzame ziel die pas compleet kan worden als hij opgaat in die van een geliefde; “Ik ben Heathcliff”, zegt Catherine tegen Nelly Dean. En hoewel haar woorden letterlijk haar eigen identiteit ontkennen, is er bijna niemand die niet tenminste eenmaal de hevigheid van dat gevoel heeft meegemaakt. In een tijd waarin romans gematigd zijn geworden is Wuthering Heights een gepassioneerd en ingewik¬keld verhaal. Soms bespottelijk, maar uiteindelijk een verhaal dat door je hoofd blijft spoken.
 

ARTEMIS IN MOLDAVIË

"Middagwandelingetje met klas kleurige dametjes, juffertjes en meiden. De vrouwen hier zijn door een ringetje te halen! Wij voelen ons er maar slonzig bij afsteken hoor."