INTERVIEWS

30/04/10 © Blend - Nadia Doudou
30/10/09 © Klara - Heidi Lenaerts (beluisteren via net gemist>Babel>30 oktober)
27/10/09 © De Morgen - Liv Laveyne
24/10/09 © Omroep Brabant - Peter Pim Windhorst
21/10/09 © Brabants Dagblad - Mieske van Eck

Woeste Hoogten is echt zo'n buikverhaal
Theater Artemis staat voor het leven dat jong en oud gemeenschappelijk hebben en kunnen delen. Onder artistieke leiding van Floor Huygen verschijnt bij Artemis de productie 'Woeste Hoogten, Rusteloze Zielen', die laat zien dat een voorstelling jong en oud kan raken met een universeel verhaal over de liefde.

Floor Huygen is naar eigen zeggen een intuitieve regisseur. Bij theater maken onderscheidt de artistiek leider twee manieren; een stuk dat op de vloer gemaakt wordt en een stuk dat al een bestaand verhaal is. Floor: 'Na het proces van bedenken en schrijven laat ik mij verder beïnvloeden door wat er op de vloer mee gebeurt, er is sprake van veel improvisatie. Bij een bestaand verhaal heb ik van tevoren al een beeld hoe ik dat op het toneel ga vertalen. Ik vind het belangrijk om iets te maken dat gaat over het nu. Als je je voelsprieten uitsteekt dan voel je een bepaald klimaat om je heen. Dat verwerk ik in het stuk.'

Jeugdtheater maken, was dat een grote omschakeling voor jou bij het aantreden als artistiek leider by Artemis?
'Ik maakte voorheen theater voor volwassen en na mijn aantreden wilde ik daarmee doorgaan, maar dan ook voor jongeren en kinderen. Onderwerpen die ik belangrijk vind, wil ik delen met een jong publiek. Zo heb ik
bijvoorbeeld de lijn van theater maken in interviewvorm doorgetrokken. Je kunt zeggen dat er eigenlijk voor elke voorstelling wel een manier is om de juiste leeftijdsgroep aan te trekken. Neem bijvoorbeeld het thema mode in mijn vorige theatervoorstelling 'Ribstuk', het sluit aan op wat jongeren bezig houdt en wat herkenbaar is. Bij 'Woeste Hoogten' zijn jongeren in de zaal gevoelig voor de passie tussen de hoofdpersonen, onder de indruk van die totale overgave.'

Waarom theater voor vele leeftijden?
'Bij Artemis gaat het om "menselijkheid", dat bepaalt de aantrekkingskracht voor jong en oud. Begrijpen we onze eigen natuur? Hierover willen we het hebben met een publiek van jong en oud. Op het moment wil ik doorgaan met een paar onverwoestbare verhalen neer te zetten in dezelfde trant als 'Woeste Hoogten'. Eigenlijk is toneel iets dat niet vanzelf in het kader zit bij jongeren. Je moet ontzettend je best doen om te laten zien datje bestaat. Er is weinig aanbod of het is te specifiek voor de jongeren, terwijl er genoeg is wat je kunt uitwisselen met elkaar. Spannend theater moeten wij blijven ontdekken.'

Welke ontwikkelingen in theater heb jij in de afgelopen 25 jaar gezien?
'Het theaterlandschap is momenteel erg versnipperd. In mijn jongere jaren was er Het Werkteater, Hauser Orkater en Theatergroep Hollandia. Deze gezelschappen reageerden op de zogenaamde oude tijd en vormden een tegenstroom op de klassieke theatermakers die men te stijf en elitair vond. Nieuwe gezelschappen vonden frisse en eigentijdse theatervormen uit, denk aan locatietheater en bewegingstheater. Erg indrukwekkend allemaal voor die tijd. Zij creëerdenen werden begrippen die iedereen kende en nog steeds kent. Daarna is er een tijd gekomen dat theaters zich meer gingen esthetiseren. Ik vond dat gegeven moeilijk. Geef mij maar het idealistische theater, zoals bij Hollandia, waar ik een tijdje heb gewerkt. Tegenwoordig schieten theatermakers als kleine paddenstoeltjes uit de grond. Het uitgangspunt is tegenwoordig meer individueel.'

Woeste Hoogten is een klassieker, hoe heb je het verhaal vertaald naar het toneel?
'Ons ratio en hart worden in vele opzichten uit elkaar getrokken. Het is iets wat in deze tijd sterk te zien is. Ik vind de verhouding van natuur en cultuur interessant om te benadrukken. Men zegt ook wel dat wij drie vormen van bewustzijn bezitten: buik,-hart- en hoofdtypen. Zelf vind ik dat dit een geheel zou moeten zijn. Ons hoofd wordt in deze tijd overbelast en ons ratio overschat. 'Woeste Hoogten' is echt zo'n buikverhaal. Zo is er Cathy, die de
aantrekkingskracht van beide jongens voelt maar toch moet kiezen. Kiezen voor de vondeling Heathcliff, of voor de ontwikkelde en rationele Edgar. Je vraagt je in dit verhaal af of het wel verstandig is te kiezen tussen hoofd en hart. In het stuk twijfelt Cathy ook tot zij er wanhopig van wordt. Het stuk is voor veel interpretaties vatbaar. Daarbij heeft tekstschrijver Jeroen Olyslaegers het fantastisch gedaan. Voor een voorstelling die ruim twee uur duurt gaat de tijd toch wel erg snel.'

Met welke gevoelens en gedachten wil je dat het publiek het theater verlaat na het zien van de voorstelling?
'Met het gevoel te willen weten wat die verslingerdheid nou is tussen die twee en waarom dat zo ver gaat. Waarom moet zij kiezen? Ik wil het boek recht doen, dat iets heeft wat aan je vreet. Misschien sta je ook stil bij de auteur van het boek door te bedenken wat haar bezielde om zo'n verhaal te schrijven. Niet de antwoorden, maar de vragen staan centraal in dit oude, maar nogal altijd krachtige, universele verhaal over de liefde.' Blend © 30 april 2010 - Nadia Doudou

HET BOEK IS EEN HALVE MISLUKKING
Je verwacht het niet meteen van de man die theaterstukken schreef met titels als Uw darmen: een marktonderzoek of Diep in de aarde, dieper in uw gat, maar Jeroen Olyslaegers ging voor Theater Artemis en Antigone aan de slag met Wuthering Heights. Hij bewerkte Emily Brontës roman tot het theaterstuk Woeste Hoogten, rusteloze zielen.

Wanneer vader Earnshaw het zwerfjongetje Heathcliff mee naar huis neemt, is dochter des huis Catherine van meetaf aan geïntrigeerd door de jongen dit in tegenstelling tot haar broer die hem maar een onopgevoede wildebras vindt. Catherine en Heathcliff worden onafscheidelijk en met de jaren groeit ook de passie. Catherine kiest er echter voor om de rijke, verfijnde Edgar te huwen. Heathcliff trekt verbolgen weg, maar komt terug: rijk en zinnend op vergelding.

Wuthering Heights, Emily Brontës klassieker uit 1847 blijft - getuige de vele verfilmingen en theateradaptaties - tot de verbeelding spreken. Het is een verhaal over klassenverschillen, natuur versus cultuur en bovenal allesverzengende passie. Voor schrijver Jeroen Olyslaegers is het ook een verhaal over de demonen in onszelf. Dus duidelijk meer dan enkel een stukje vrouwenlectuur? Olyslaegers lacht: “Het is inderdaad het cliché dat aan het boek kleeft, maar ik ken genoeg mannen die toen ze zeventien jaar waren dat boek hebben verslonden en die er nog graag naar teruggrijpen,” zegt Olyslaegers.

Zelfs behoort hij niet tot die mannen. Hij las het boek pas recent op vraag van Floor Huygen, artistiek leider en regisseur Theater Artemis. Drie jaar geleden maakte Olyslaegers voor dit Nederlandse theaterhuis ook al een bewerking van Don Quichot (Don Quichot en zijnen ijzeren wil). “Ik hou ervan om me te meten met klassiekers, in de zin van hoe verhoud ik me als hedendaagse mens tegenover die materie en de thema’s die erin vervat liggen.Wat betreft Woeste Hoogten: ik moet eerlijk bekennen, dat ik het een half mislukt boek vind. Het begin is voortreffelijk maar vanaf het moment dat Catherine sterft komen er nog tweehonderd bladzijden tekst (waarin Catherines dochter de zoon van Heathcliff zal huwen). Naar mijn gevoel zijn die louter geschreven omdat Emily Brontë schrik had van haar eigen demonen en deze met die langgerekte epiloog onder controle wou krijgen.”
     Een bewerking noemt Olyslaegers zijn versie van Woeste Hoogten dan ook liever niet. “Beschouw het als ‘variaties brengen op een bekend thema’, zoals een jazzmuzikant die improviseert op bestaande schema’s. Ik ben niet geïnteresseerd in een getrouwe vertaling naar de theaterscène, daar hebben theatermakers mij niet voor nodig. Voor mij gaat Woeste  Hoogten ook over de kracht van de verbeelding. Brontë focust vooral op de verbeelding van Catherine, Heathcliff blijft in het boek een wat donkere mysterieuze vlek. In mijn toneelversie is hij explicieter aanwezig, een powerbom die de kracht van visualisatie bezit. Als hij een landschap beschrijft, dan verschijnt dat landschap niet alleen voor de ogen van Catherine, ze belandt er middenin. Hij bezit de gave van het theater.”

JEROEN OLYSLAEGERS: Dit is een variatie op het boek. Ik ben niet geïnteresseerd in een getrouwe vertaling naar de theaterscène

“Mijn liefde voor Heathcliff lijkt op de eeuwige rotsen. Ik ben Heathcliff. Aldoor, aldoor is hij in mijn gedachten,” verzucht Catherine in het boek. De passie is maar één van de demonen waarmee Catherine volgens Olyslaegers heeft af te rekenen. “Heathcliff is iemand die een spirituele kijk op het leven heeft. Hij beseft dat alles met elkaar verbonden is en put vanuit een natuurlijke oerintuïtie daar kracht uit. Catherine ziet enkel een tweespalt: tussen natuur en cultuur, tussen emotie en rede. Ze wil het beste van twee werelden: een echtgenoot en een minnaar, de benefits of cultural education en de wilde kracht van de natuur. Heathcliff zegt dat alles met elkaar verbonden is, Catherine interpreteert dat als ‘dan wil ik ook alles’. Dat kan niet anders dan pijnlijk aflopen.”

'Rusteloosheid is ok'

 

De titel van het toneelstuk luidt dan ook niet toevallig Woeste Hoogten, rusteloze zielen. “Het stuk is geschreven voor dertienjarigen en ouder. Het is een generatie die geconfronteerd wordt met een veelheid aan opties waardoor de rusteloosheid  toeneemt, misschien nog meer dan bij mijn generatie,” vindt Olyslaegers. “We willen én een goedlopende carrière, een stabiel huwelijk én passie én goed opgevoede kinderen met vier hobby’s en twee sporten. We hebben de obsessie van alles moet en alles moet perfect zijn. Catherine is ook zo iemand die alles wil. Maar het is niet omdat alles voorhanden is, dat je ook alles moet willen.”

Na Don Quichot en zijnen ijzeren wil is dit Olyslaegers’ tweede theaterstuk voor vele leeftijden. “Don Quichot schreef ik toen mijn zoon acht was, Woeste hoogten, rusteloze zielen is bedoeld voor mensen vanaf dertien jaar. Maar onbewust schrijf mee met de leeftijd van mijn zoon. Ergens hou je natuurlijk rekening met het feit dat je schrijft voor kinderen, maar niet zozeer in wat je vertelt, wel in de manier waarop. Ik heb de indruk dat ik meer recht op doel afga, er minder doekjes om windt. En dat is iets wat ik eigenlijk ook meer zou moeten doen wanneer ik schrijf voor volwassenen.”'

Wat wil hij zijn zoon met deze voorstelling meegeven? “Het gaat om de herkenbaarheid, want dat is theater toch vaak: een echokamer van onze persoonlijke gevoelens. Ik wil hem zeggen dat rusteloosheid oké is, dat het normaal is de druk voelen om alles te willen doen en keuzes te moeten maken. De vraag is alleen hoe ga je om met die rusteloosheid? Wat zijn de consequenties van het eeuwig uitstellen van een beslissing zoals Catherine doet in Woeste Hoogten. Ook al loopt het in het stuk misschien niet goed af, rusteloosheid is een deel van het leven dat je moet omarmen en dat zeker niet stopt wanneer je volwassenen wordt."

Heimwee naar zijn eerste grote verliefdheden heeft Olyslaegers niet. “Ik ben godzijdank absoluut niet nostalgisch, en al zeker niet wat betreft die jonge ongeremde liefde.  Ik heb het niet zo begrepen op de passie als een ongeleid projectiel. Passie gecombineerd met trefzekerheid schenkt de grootste genoegdoening. Ik herinner me mijn prille verliefdheden, echt gelukkig werd ik daar niet van. Integendeel, ik voelde me ‘bezet’. Dat is nu anders: ik heb mijn passie weten te controleren en te combineren met een grotere verbondenheid, iets wat jezelf overstijgt en dat deel uitmaakt van hoe de wereld draait. Dat had ik als puber niet, dan draait de wereld om jezelf.” De Morgen © 27 oktober 2009 - Liv Laveyne

Omroep Brabant Radio © 24 oktober 2009 - Peter Pim Windhorst

WOESTE HOOGTEN
Theater Artemis en Theater Antigone spelen Woeste Hoogten van Emily Brontë. Woede, waanzin, wraak, geweld. Een liefde als een allesverterend vuur.

Een verbintenis die gesmeed lijkt in hemel en hel tegelijk. Catherine en Heathcliff gaan in hun liefde en haat over alle grenzen heen. Theater Artemis uit Den Bosch en Theater Antigone uit Kortrijk brengen samen de klassieker ‘Woeste Hoogten’ van Emily Brontë in een vrijmoedige en heftige theaterbewerking. Vanavond staat de eerste
try-out in de Verkadefabriek in Den Bosch. Zaterdag is daar de première.

Artistiek leider en regisseur van Artemis Floor Huygen voelde zich bij haar keuze voor ’Woeste Hoogten’ vooral aangetrokken door de titel en door de hit van Kate Bush uit 1978. „De woestheid en de passie spraken mij aan en ook wel het gevaar dat zoiets gauw een soap wordt. Want het boek is allesbehalve een soap”, vindt Huygen, ook al zit het verhaal vreemd in elkaar met die bezoeker (Lockwood), die het verhaal vertelt en deels laat vertellen door de huishoudster (Nelly). Lockwood is verdwenen uit de bewerking die Jeroen Olyslaegers maakte voor Artemis en Antigone. Nelly is de verbindende schakel gebleven, die uitlegt en verklaart.

Voor Huygen vormt de aantrekkingskracht tussen Heathcliff en Catherine Earnshaw de kern van het stuk. Maar waar anderen vooral gefascineerd zijn door de woesteling Heathcliff, is zij sterk geïnteresseerd in de keuze, waar Cathy voor staat. „Cathy moet kiezen tussen twee mannen. De een staat voor natuur, de ander voor cultuur. Ze houdt van Heathcliff met heel haar wezen, maar voelt zich sterk aangetrokken tot de verfijning en beschaving die Edgar Linton haar kan bieden.” Desondanks is Heathcliff haar zielsverwant. „Ik ben Heathcliff”, zegt ze. Maar dan is het al te laat en is haar geliefde er vandoor om drie jaar later terug te komen met zijn gruwelijke wraak. „Ik snap wel dat ze niet kiest”, zegt Huygen, „maar ze vernietigt ook zichzelf daarmee. De dwang om te kiezen tilt het stuk meteen naar onze tijd, vindt Huygen. „We moeten aldoor keuzes maken. Soms vind ik dat heel moeilijk.” Alejandra Theus, die Cathy speelt, vond haar in het begin niet sympathiek. „Wat zij Heathcliff aandoet is verschrikkelijk. Zijn wraakgevoel is goed te begrijpen. Later heb ik toch begrip gekregen voor Cathy. Zij gaat kapot aan de keuze die ze moet maken.” Joris Smit is erg blij dat hij met Theus mag spelen. „We zijn gewaagd aan elkaar.” In het begin had hij moeite zich die geweldige woede van Heathcliff voor te stellen. Als blonde, slanke man heeft Smit weinig weg van het donkere, forse oerbeeld van Heathcliff. „Je moet oppassen dat het geen soap wordt. Ik ging op zoek naar iemand die een enorme woede in zich heeft. Hij moet denk ik tegen het psychotische aan zitten. Hij voelt zich zo verlaten, ook door degene met wie hij zich zielsverwant voelt.” Brabants Dagblad © 21 oktober 2009 - Mieske van Eck

ARTEMIS IN MOLDAVIË

"Middagwandelingetje met klas kleurige dametjes, juffertjes en meiden. De vrouwen hier zijn door een ringetje te halen! Wij voelen ons er maar slonzig bij afsteken hoor."